Call us now:
Wat as ek jou vertel dat die King James Version van 1611 nie uit ’n leë vertaalruimte ontstaan het nie? Die beroemde Engelse Bybel staan op die skouers van vertalers wat reeds voor hom die gevaarlike en dikwels ondankbare werk gedoen het. Die belangrikste van hulle was William Tyndale. Baie van die frases wat mense vandag as tipies “King James” herken, het eintlik dekades vroeër uit Tyndale se pen gekom.
In die video hier bo stel ek dit doelbewus skerp: die KJV was nie so “oorspronklik” soos baie mense dink nie. Dit beteken nie dat die vertalers niks gedoen het of dat die KJV bloot ’n lui kopie was nie. Dit beteken dat Bybelvertaling altyd ’n geskiedenis het. Vertalers ontvang woorde, keuses en tradisies van vorige vertalers; hulle hersien dit, vergelyk dit met brontekste en dra dit dan aan ’n volgende geslag oor.
Die kort antwoord: die KJV was ’n hersiening én ’n nuwe vertaling
In 1604 het koning James I ’n nuwe Engelse Bybelvertaling goedgekeur. Die werk is aan groepe geleerdes opgedra wat in sogenaamde “companies” verdeel is. Die bekende getalle verskil effens volgens hoe ’n mens tel: 54 name is aanvanklik oorweeg of aangewys, terwyl ongeveer 47 geleerdes algemeen as werklike deelnemers aan die vertaalwerk geïdentifiseer word. Daarom is dit veiliger om van ongeveer vyftig vertalers te praat as om ’n enkele getal tot ’n geloofsartikel te verhef.
Hulle moes volgens vasgestelde reëls werk. Die Bishops’ Bible van 1568 moes as die basisteks dien en so min as wat die waarheid van die oorspronklike tekste sou toelaat, verander word. Maar die reëls het ook ander Engelse Bybels genoem wat geraadpleeg kon word, waaronder Tyndale se Bybel, Matthew’s Bible, Coverdale se Bybel, die Great Bible en die Geneva Bible.
Dit is dus misleidend om die KJV voor te stel as ’n heeltemal nuwe Engelse vertaling wat direk uit Grieks en Hebreeus geval het. Dit was ’n deeglike kollektiewe hersiening binne ’n reeds ryk Engelse vertaaltradisie. Terselfdertyd sou dit ook onregverdig wees om te sê die komitees het bloot gekopieer. Hulle het bestaande Engelse formulerings beoordeel, met Hebreeuse en Griekse tekste vergelyk en deur verskeie rondtes van hersiening en voorlees verfyn.
William Tyndale: die stem binne die King James Version
William Tyndale het in 1526 die eerste gedrukte Nuwe Testament uit Grieks in Engels gelewer. Hy het later ook groot dele van die Ou Testament vertaal. Sy werk was ritmies, bondig en bedoel om verstaanbaar te wees. Tyndale wou hê dat selfs ’n gewone seun agter die ploeg die Skrif kon ken. Sy vertaling was omstrede, is verbied en hy is uiteindelik in 1536 tereggestel.
Ironies genoeg het sy Engels voortgeleef in Bybels wat ná sy dood deur kerk en kroon aanvaar is. Uitdrukkings soos “Let there be light”, “the powers that be”, “my brother’s keeper” en “fight the good fight” word maklik met die KJV verbind, maar hulle Engelse vorm is grootliks aan Tyndale se vertaalwerk verskuldig.
Hoeveel van die KJV se Nuwe Testament kom van Tyndale? Gewilde beramings wissel en hang af van die metode waarmee woordkeuses en sinsbou vergelyk word. Die Tyndale-kenner David Daniell het ’n invloed van ongeveer 80 persent of meer in die Nuwe Testament beklemtoon; ’n syfer van omtrent 83 persent word dikwels aangehaal. ’n Mens moet dit nie lees asof elke vers woord vir woord gekopieer is nie. Dit dui eerder daarop dat Tyndale se woordeskat, ritme en sinskonstruksie die Engelse geraamte gevorm het waarop latere Bybels—en uiteindelik die KJV—gebou het.
My video se “80–90%” vat hierdie enorme invloed in ’n kort sosiale-media-sin saam. Die meer presiese formulering is: ’n baie groot deel van die KJV se Nuwe-Testamentiese Engels behou Tyndale se taal direk of in hersiene vorm. Dít maak die KJV nie waardeloos nie. Dit wys hoe buitengewoon goed Tyndale se werk was.
Het die vertalers net na die Grieks gekyk wanneer hulle vasgebrand het?
Die video gebruik dié formulering om die afhanklikheid van bestaande Engelse Bybels te beklemtoon. Histories moet ons dit fyner stel. Die vertalers was geleerdes met toegang tot Hebreeuse en Griekse tekste, en hulle opdrag was juis om die Engelse teks met die oorspronklike tale te toets. Hulle het dus nie die Grieks bloot as ’n noodwiel gebruik wanneer die Engels hulle in die steek gelaat het nie.
Vir die Nuwe Testament het hulle binne die gedrukte Griekse teksfamilie gewerk wat later algemeen die Textus Receptus genoem is. Hulle het veral uitgawes gebruik wat met Erasmus, Stephanus en Theodore Beza verbind word. Daar was nie in 1611 een enkele, foutlose boek op die tafel met “die Textus Receptus” as ’n moderne handelsmerk op die buiteblad nie. Dit was ’n reeks nou verwante gedrukte Griekse uitgawes, saamgestel uit die beperkte manuskripte wat destyds in Wes-Europa beskikbaar was.
Die belangrike punt bly egter staan: die KJV se elegante Engels is nie telkens van nuuts af uit die Grieks geskep nie. Die komitees het dikwels ’n gevestigde Engelse formulering behou wanneer dit die bronteks goed weergegee het. Waarom sou hulle ’n sterk, bekende sin weggooi bloot om nuut te klink?
Waarom klink die KJV selfs vir sy eie tyd so statig?
Die KJV klink vandag oud omdat meer as vier eeue verloop het. Maar sommige van sy taalkeuses was reeds in 1611 konserwatief. Vorms soos thou, thee en sekere werkwoorduitgange was besig om uit alledaagse spraak te verdwyn, hoewel hulle nog nie onverstaanbaar of heeltemal dood was nie. Die vertalers het ook ’n verhewe, kerklike register geërf uit vroeëre Engelse Bybels.
Daar was ’n praktiese rede vir ’n mate van konserwatisme. Mense het bekende Skrifgedeeltes in die kerk gehoor en gememoriseer. ’n Vertaling wat elke bekende frase onnodig verander, sou weerstand ontlok. Die KJV se styl was dus nie bloot die gewone straat-Engels van 1611 nie, maar ook nie ’n kunsmatig Middeleeuse taal wat niemand kon verstaan nie. Dit was ’n doelbewus waardige, ritmiese vorm van vroegmoderne Engels, geskik vir openbare voorlesing.
Die Geneva Bible was aanvanklik die sterk mededinger
Toe die KJV verskyn, het die Geneva Bible reeds ’n lojale leserspubliek gehad. Dit is in 1560 deur Engelse Protestantse ballinge in Genève gepubliseer. Die boek was draagliker as groot kanselbybels, het genommerde verse gebruik en het uitgebreide studienotas bevat. Dit was die Bybel van talle huishoudings en die Bybel wat met skrywers soos Shakespeare se wêreld en die Engelse Puriteine verbind word.
Die Geneva Bible se notas was egter polities en kerklik ongemaklik vir ’n koning wat sterk oor koninklike gesag gevoel het. Sommige notas kon as weerstand teen tirannieke heersers gelees word. Die KJV het daarenteen sonder verklarende kantnotas verskyn, buiten kort taal- of teksnotas. Dit het beter by ’n amptelik goedgekeurde kerkbybel gepas.
Het die KJV net gewen omdat die Geneva Bible “opgehou druk is”? Daar is waarheid in die rigting van die stelling, maar die geskiedenis was geleideliker. Die KJV het voordeel getrek uit koninklike goedkeuring, gebruik in kerke en beheer oor Engelse Bybeldrukwerk. Nuwe uitgawes van die Geneva Bible is in Engeland al moeiliker gemaak, en invoer is beperk. Die Geneva Bible het nie op een dag verdwyn nie; dit het oor dekades plek gemaak namate die KJV institusioneel bevoordeel, herdruk en al hoe meer vertroud geraak het.
“Authorized Version” beteken nie wat baie mense dink nie
Die naam “Authorized Version” wek maklik die indruk dat ’n netjiese koninklike dokument die vertaling formeel as die enigste wettige Engelse Bybel verklaar het. Die presiese aard van daardie magtiging is ingewikkelder, en geen eenvoudige oorspronklike magtigingsdokument is bekend wat al die latere aansprake bevestig nie. Wat wel duidelik is, is dat die vertaling deur die koning se projek ontstaan het, deur die kerklike stelsel bevorder is en uiteindelik die standaard kanselbybel geword het.
Gewildheid het daarna deur gebruik gegroei. Geslagte het die KJV in die kerk gehoor, by die huis gelees en in gebed aangehaal. Sy taal het Engelse letterkunde en godsdiens diep gevorm. Die feit dat sy aanvanklike ontvangs gemeng was, kanselleer nie sy latere invloed nie; dit keer net die mite dat almal in 1611 onmiddellik geweet het hulle hou ’n onaantasbare meesterstuk vas.
Wat hierdie geskiedenis nié bewys nie
Hierdie feite bewys nie dat die KJV ’n swak Bybel is nie. Dit bewys ook nie dat moderne vertalings vanself beter is, of dat ’n mens nie die KJV vir studie, liturgie of persoonlike lees mag liefhê nie. Die KJV is ’n monumentale literêre en kerkhistoriese prestasie.
Wat dit wel ondermyn, is die idee dat die KJV op ’n unieke manier sonder menslike geskiedenis, redaksie of vorige vertalings ontstaan het. Die 1611-uitgawe het ook kantnotas met alternatiewe vertalings bevat. Sy spelling, leestekens en drukvorm is later herhaaldelik gestandaardiseer. Die KJV wat die meeste mense vandag koop, weerspieël gewoonlik die spelling en redaksionele vorm van veel latere uitgawes, veral dié uit die agtiende eeu—nie ’n fotografiese weergawe van elke detail uit 1611 nie.
Hier lê die groter les: God se Woord hoef nie deur ’n mite oor een vertaling beskerm te word nie. Christene kan ’n vertaling waardeer en steeds eerlik wees oor hoe dit gemaak is. Trouens, eerlikheid oor die vertaalproses verdiep ons waardering vir die mense wat tekste vergelyk, moeilike keuses gemaak en hulle beste Engels gebruik het om die Skrif toeganklik te maak.
Die KJV se “onoriginaliteit” is eintlik deel van sy grootheid
Die ironie is dat die KJV juis groot geword het omdat sy vertalers nie behep was met oorspronklikheid ter wille van oorspronklikheid nie. Hulle het die beste van Tyndale en ander voorgangers behou, swakhede hersien en die geheel vir openbare gebruik gevorm. Hulle het geweet dat ’n goeie vertaling nie ’n vertaler se persoonlikheid moet vertoon nie, maar die bronteks so helder en waardig moontlik moet laat hoor.
Wanneer iemand dus sê: “Die KJV is die volmaakte Engelse Bybel omdat dit in 1611 nuut en suiwer uit die oorspronklike tale vertaal is,” behoort ons die geskiedenis oop te maak. Nie om geloof af te breek nie, maar om ’n beter, eerliker geloofsgesprek te voer. Tyndale se stem, die Bishops’ Bible, die Geneva Bible, die gedrukte Griekse uitgawes en die arbeid van verskeie komitees is almal deel van die verhaal.
Gevolgtrekking
Die King James Version was aanvanklik nie die vanselfsprekende gunsteling wat dit later geword het nie. Dit het ’n sterk mededinger in die Geneva Bible gehad, het ’n konserwatiewe en verhewe taalregister gebruik en het geweldig baie aan William Tyndale en ander vroeë Engelse vertalers te danke gehad.
Die regte gevolgtrekking is nie: “Die KJV is ’n bedrogspul” nie. Dit is eerder: “Die KJV het ’n geskiedenis.” Daardie geskiedenis is menslik, ingewikkeld en merkwaardig. Hoe meer ons daarvan weet, hoe minder hoef ons ons Bybel op mites te laat rus.
Verder lees
- The Translators to the Reader — die vertalers se eie voorwoord oor hulle doel en werkwyse.
- British Library: King James Bible — historiese konteks en ’n oorspronklike 1611-eksemplaar.
- David Daniell, William Tyndale: A Biography en The Bible in English — invloedryke studies oor Tyndale se vertaalwerk en nalatenskap.
- Gordon Campbell, Bible: The Story of the King James Version, 1611–2011 — ’n toeganklike geskiedenis van die KJV se ontstaan en ontvangs.
