Wat die Boek van Henog se geskiedenis, Judas se brief en die verskillende Bybelkanons ons werklik leer.
Wanneer iemand die Boek van Henog eenvoudig as “’n apokriewe boek” afmaak, kan dit die indruk skep dat die saak daarmee afgehandel is. Maar wat beteken apokrief? Beteken dit dat die boek nie in ’n bepaalde Bybel voorkom nie? Dat dit deel van die bekende versameling Apokriewe is? Dat die skrywerskap onseker is? Of dat die inhoud noodwendig vals is?
Hierdie vrae moet uitmekaar gehou word. ’n Mens kan met goeie rede sê dat Henog nie deel van die tradisionele versameling Ou-Testamentiese Apokriewe is nie. Jy kan ook aantoon dat dit binne ’n gevestigde Christelike tradisie as Bybelboek erken word. Maar die verdere bewering dat Henog nog nooit apokrief genoem of beskou is nie, bots met historiese getuienis.
Om die boek regverdig te beoordeel, moet ons presies wees oor sy klassifikasie, sy ouderdom, sy gebruik in die Nuwe Testament en sy plek in die geskiedenis van die kerk.
Watter Boek van Henog bespreek ons?
Hier gaan dit oor 1 Henog, ook die Ethiopiese Boek van Henog genoem. Dit is die werk waarna mense gewoonlik verwys wanneer hulle praat oor Henog, die gevalle engele en die verwantskap met Judas se brief. Daar bestaan ook werke wat as 2 Henog en 3 Henog bekend staan. Hierdie benamings beteken nie dat al drie eenvoudig opeenvolgende dele van een oorspronklike Bybelboek is nie.
Die bespreking hieronder handel spesifiek oor 1 Henog. Die werk bevat onder meer vertellings oor die Wagte of engele wat oortree, visioene van oordeel, beskrywings van die hemelse wêreld en oproepe tot geregtigheid. Hierdie temas maak dit belangrik vir die bestudering van antieke Joodse denke oor sonde, engele en God se oordeel. Die teks van 1 Henog gee toegang tot die geskrif self.
“Die Apokriewe” en “apokriewe geskrifte”
Die kern van die verwarring is dat die woord apokrief op verskillende maniere gebruik word. In baie Protestantse gesprekke beteken die Apokriewe ’n bepaalde groep boeke en toevoegings wat van die Protestantse Ou-Testamentiese kanon onderskei word. Hieronder tel byvoorbeeld Tobit, Judit, Wysheid, Jesus Sirag, Barug en die boeke van die Makkabeërs.
Die Nederlandse Geloofsbelydenis maak hierdie onderskeid in artikel 6. Dit noem ’n bepaalde lys apokriewe boeke. Henog verskyn nie op daardie lys nie. Dit gee ons ’n konkrete grond om te sê dat Henog nie tot dié bekende versameling behoort nie.
Maar apokriewe geskrifte kan ook in ’n breër sin gebruik word vir godsdienstige werke buite die kanon wat ’n bepaalde gemeenskap aanvaar. In daardie gebruik kan iemand Henog apokrief noem omdat sy of haar kerk dit nie as Bybelboek erken nie. Die persoon gebruik die woord dan anders as wanneer dit na die afgebakende versameling die Apokriewe verwys.
Die afwesigheid van Henog uit die bekende Apokriewe bewys dus iets belangriks, maar beperk: dit bewys dat Henog nie deel van daardie versameling is nie. Dit bewys nie vanself dat Henog kanoniek is of nooit elders apokrief genoem is nie.
Wat beteken “pseudepigrafies” en “deuterokanoniek”?
In akademiese besprekings word 1 Henog dikwels onder die Pseudepigrawe ingedeel. Dié woord verwys na geskrifte wat onder die naam of gesag van ’n bekende figuur uit die verlede aangebied word, terwyl die werklike outeurskap nie daarmee vasstaan nie. Die Library of Congress beskryf Henog uitdruklik as so ’n werk.
Drie vrae moet hier onderskei word. Outeurskap: het die Bybelse Henog self die bestaande boek geskryf? Kanonieke status: aanvaar ’n bepaalde geloofsgemeenskap dit as Heilige Skrif? Historiese waarde: wat leer die boek ons oor die geloof en denke van die wêreld waarin dit gelees is?
Hierdie vrae oorvleuel, maar hulle is nie identies nie. ’n Boek kan groot historiese waarde hê sonder dat ’n kerk dit as Skrif aanvaar. “Pseudepigrafies” en “apokrief” is daarom nie altyd mededingende etikette waarvan slegs een gebruik mag word nie. Hulle kan verskillende aspekte van dieselfde werk beskryf.
Deuterokanoniek gaan weer oor ’n boek se plek in ’n kerklike kanon en die geskiedenis van sy erkenning. Dit is nie ’n bewys van outeurskap nie. Wanneer ons dié woord gebruik, moet ons steeds aandui watter kerk se kanon en watter boeke ons bedoel.
Henog is ’n werklik antieke geskrif
Een van die sterkste redes om Henog ernstig op te neem, is die manuskripgetuienis. Aramese gedeeltes van Henog is onder die Dooie See-rolle by Qumran gevind. Die Israel Antiquities Authority vertoon ’n Henogfragment wat uit die tyd vóór Christus dateer. Henogmateriaal was dus reeds voor die ontstaan van die Christelike kerk in omloop.
Dit weerlê die idee dat die boek bloot ’n onlangse versinsel of ’n laat Christelike uitvinding is. Maar die ontdekking bewys nie dat elke gedeelte van die huidige boek deur die Henog van Genesis geskryf is nie. Dit bewys ook nie dat alle Jode dit as Skrif aanvaar het nie.
Die teenwoordigheid van ’n werk in ’n antieke biblioteek is getuienis van bewaring en gebruik; kanonieke gesag vereis ’n verdere argument. Ons moet dus onderskei tussen die oudheid van die teks en die geloofsaanspraak dat die hele teks geïnspireerde Skrif is.
Judas se gebruik van Henog kan nie geïgnoreer word nie
Judas 14–15 is sentraal in hierdie gesprek. Judas verwys na Henog, die sewende van Adam af, en verbind hom met ’n profesie oor die Here se koms en oordeel oor die goddeloses. Die inhoud stem nou ooreen met 1 Henog 1:9: die Here kom met sy heilige menigtes om oordeel uit te oefen en die goddeloses oor hulle optrede en woorde tot verantwoording te roep.
Hierdie verband verdien meer aandag as ’n vinnige opmerking dat Henog “buite die Bybel” is. Judas gebruik die Henoguitspraak positief en beskryf Henog se optrede as profesie. Die betrokke tradisie dra dus gewig in Judas se betoog.
Tog moet ons vra hoeveel hierdie gebruik bewys. Dit bewys dat Judas die uitspraak aanvaar en toepas. Dit bewys nie sonder verdere argument dat hy elke hoofstuk van die bestaande Boek van Henog as kanoniek verklaar nie.
Die Nuwe Testament kan materiaal van buite die Bybelse boeke gebruik. In Handelinge 17:28 verwys Paulus byvoorbeeld na uitsprake van digters. Daardie aanhaling maak nie die digters se volledige werke tot Bybelboeke nie.
Die vergelyking het wel ’n grens: Judas praat uitdruklik van profesie, terwyl Paulus na digters verwys. Daarom behoort Judas se gebruik van Henog ernstig opgeneem te word, sonder om die gevolgtrekking verder te voer as wat die teks self sê.
Sommige vroeë Christene het Henog hoog aangeslaan
Die vroeë kerk het nie oral een en dieselfde oordeel oor Henog gehad nie. Tertullianus, ’n vroeë Christelike skrywer, verdedig die geskrif in Oor die versiering van vroue, boek 1, hoofstuk 3. Hy beroep hom onder meer op Judas se getuienis. Henog het dus onder sommige vroeë Christene aansienlike godsdienstige gesag geniet.
Maar Tertullianus erken terselfdertyd dat ander dit nie aanvaar nie en dat dit nie in die Joodse kanon opgeneem is nie. Sy verdediging getuig van sowel waardering as verdeeldheid.
Sy getuienis regverdig die stelling dat Henog vir sommige vroeë Christene veel meer as bloot interessante leesstof was. Dit regverdig egter nie die stelling dat die hele vroeë kerk die boek as Skrif aanvaar het nie.
Waarom “nog nooit apokrief nie” te ver gaan
Augustinus bespreek geskrifte wat aan Henog toegeskryf word in Die stad van God, boek 15, hoofstuk 23. Hy erken die getuienis van Judas, maar betwyfel die egtheid en kanonieke gesag van die Henoggeskrifte waaroor hy skryf. Hy behandel dit binne sy bespreking van apokriewe geskrifte.
’n Mens hoef nie Augustinus se gevolgtrekking of sy uitleg van Genesis 6 te aanvaar om die historiese betekenis van hierdie getuienis te erken nie. Dit toon dat ’n invloedryke Christelike skrywer reeds eeue gelede Henoggeskrifte as apokrief en buite die kanon behandel het.
Daarom kan ons verskil oor of daardie oordeel reg was, maar ons kan nie geloofwaardig volhou dat daardie oordeel nooit bestaan het nie. Dit is die verskil tussen ’n teologiese argument vir Henog se gesag en ’n historiese bewering oor hoe mense die boek geklassifiseer het.
In die Ethiopiese tradisie is Henog ’n Bybelboek
Die ander kant van die geskiedenis is ewe belangrik. Die Ethiopiese Ortodokse Tewahedo Kerk lys Henog onder sy Ou-Testamentiese kanonieke boeke. Vir hierdie kerk behoort dit tot die Bybelse erfenis wat ontvang en bewaar word. Die kerk se eie lys van kanonieke boeke is direkte getuienis hiervan.
Dit beteken dat die uitspraak “Henog is nie in die Bybel nie” kwalifikasie nodig het. In watter Bybel? Volgens watter kerk se kanon? Die Protestantse kanon en die Ethiopiese Ortodokse kanon is nie op hierdie punt dieselfde nie. Ons behoort dié onderskeid te erken wanneer ons oor die boek praat.
Hierdie erkenning verplig iemand nie om ’n ander kanon te aanvaar nie. Dit verplig ons wel om die geskiedenis akkuraat te beskryf: Henog se uitsluiting is nie die eenstemmige oordeel van alle Christelike tradisies nie.
’n Etiket vervang nie ’n argument nie
Selfs wanneer iemand Henog binne sy eie tradisie as apokrief klassifiseer, beantwoord daardie etiket nog nie elke vraag oor die boek nie. Dit bewys nie dat die teks modern is nie. Dit verklaar nie Judas se gebruik daarvan nie. Dit wis nie sy vroeë Christelike aanhang uit nie. Dit verduidelik ook nie waarom ’n ander Christelike tradisie dit as Skrif bewaar nie.
Omgekeerd bewys die boek se oudheid, invloed en bewaring nie vanself dat elke gedeelte daarvan deur God geïnspireer is nie. ’n Verantwoordelike gesprek vra wat die boek sê, hoe oud die beskikbare getuienis is, hoe verskillende gemeenskappe dit gebruik het en wat Judas werklik bevestig.
Ons moet veral waak teen die gedagte dat die enigste moontlikhede “volledig kanoniek” of “heeltemal waardeloos” is. Die geloofsbelydenis se eie bespreking onderskei leeswaarde van die gesag om geloofsleer vas te stel. ’n Mens kan dus die vraag na kanonieke gesag ernstig opneem en terselfdertyd ruimte laat vir noukeurige historiese bestudering.
Wat ons met goeie grond kan sê
1 Henog behoort nie tot die bekende, afgebakende versameling Ou-Testamentiese Apokriewe nie. Dit is ’n antieke Joodse werk wat dikwels onder die Pseudepigrawe bespreek word, waarvan materiaal in Judas gebruik word, en wat in die Ethiopiese Ortodokse tradisie as kanonieke Skrif erken word.
Die formulering “Henog was nog nooit apokrief nie” gaan egter verder as die getuienis. Dit verwar die afwesigheid uit een bepaalde versameling met die afwesigheid van enige historiese apokriewe klassifikasie.
Henog verdien ’n noukeurige beoordeling. Sy antieke wortels, sy verband met Judas, sy ontvangs onder sommige vroeë Christene en sy kanonieke plek in Ethiopië is werklike redes om dit ernstig te bestudeer. Daardie saak is sterk genoeg om op die historiese getuienis te staan.
Bronne en verdere leeswerk
Die Apokriewe, outeurskap en manuskripte
Nederlandse Geloofsbelydenis. Artikel 6 gee ’n bepaalde lys Apokriewe. Henog verskyn nie daarin nie. Die aangehaalde sin handel oor die boeke op daardie lys; dit verklaar Henog dus nie kanoniek nie. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “The church may certainly read these books and learn from them as far as they agree with the canonical books.”
Plek in bron: Artikel 6: The Difference Between Canonical and Apocryphal Books; Engelse weergawe.
Library of Congress: Book of Enoch. Die inskrywing klassifiseer die werk volgens sy toegeskrewe outeurskap en onderskei sy moontlike heilige status by die Qumrangemeenskap van sy afwesigheid uit die meeste Bybelkanons. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “The Book of Enoch is a pseudepigraphal work (a work that claims to be by a biblical character).”
Plek in bron: The Qumran Library → Book of Enoch; uitstallingsbibliografie.
Israel Antiquities Authority: 4Q Enochᵃ. Die museuminskrywing identifiseer ’n voor-Christelike Aramese Henogfragment. Dit bevestig die oudheid van Henogmateriaal, terwyl dieselfde inskrywing sy afwesigheid uit die Hebreeuse kanon vermeld. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “The book of Enoch was not included in the canon of the Hebrew Bible.”
Plek in bron: Featured Scrolls → enoch → 4Q Enochᵃ; datum 150–50 v.C.; taal Aramees.
Judas en die teks van 1 Henog
Judas 14–15 — King James Version. Judas verbind Henog met ’n profesie oor die Here se oordeel. Die Afrikaanse bespreking in die artikel is ’n verduideliking van hierdie verse, nie ’n aangehaalde Afrikaanse Bybelvertaling nie. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “And Enoch also, the seventh from Adam, prophesied of these, saying, Behold, the Lord cometh with ten thousands of his saints, To execute judgment upon all, and to convince all that are ungodly among them of all their ungodly deeds which they have ungodly committed, and of all their hard speeches which ungodly sinners have spoken against him.”
Plek in bron: Judas 14–15; volledige twee verse in die KJV, ’n openbare-domein-vertaling.
1 Henog — R. H. Charles se vertaling. Hierdie openingswoorde van 1 Henog 1:9 stem nou ooreen met Judas 14–15. Die volledige vers gaan voort oor die oordeel van goddeloses. Ooreenkoms met dié gedeelte verklaar nie vanself die status van elke hoofstuk van die bestaande boek nie. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “And behold! He cometh with ten thousands of His holy ones To execute judgement upon all,”
Plek in bron: 1 Henog 1:9; R. H. Charles, Oxford: Clarendon Press, 1913.
Handelinge 17:28 — King James Version. Paulus verwys na digters. Die voorbeeld toon dat aanhaling en die kanonisering van ’n volledige werk onderskei moet word. Judas se uitdruklike verwysing na profesie moet steeds op sy eie terme beoordeel word. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “as certain also of your own poets have said, For we are also his offspring.”
Plek in bron: Handelinge 17:28; KJV; kort uittreksel.
Vroeë Christelike getuienis en die Ethiopiese kanon
Tertullianus: On the Apparel of Women. Tertullianus beskryf hier ander mense se beswaar teen die Henoggeskrif. Hy verdedig dit self en beroep hom later in dieselfde hoofstuk op Judas. Die bron getuig van aanvaarding én teenstand. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “is not received by some, because it is not admitted into the Jewish canon either.”
Plek in bron: Boek I, hoofstuk 3: Concerning the Genuineness of “The Prophecy of Enoch”; Engelse vertaling.
Augustinus: The City of God. Hierdie sin sluit Augustinus se vergelyking met ander betwiste profete- en apostelgeskrifte af. In die voorafgaande sinne bespreek hy uitdruklik geskrifte onder Henog se naam en betwyfel hy hul egtheid. Dit dokumenteer sy klassifikasie; dit bewys nie dat sy oordeel korrek was nie. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “all of which, after careful examination, have been set apart from canonical authority under the title of Apocrypha.”
Plek in bron: Boek XV, hoofstuk 23; bespreking van Henoggeskrifte en apokriewe werke; Engelse vertaling.
Ethiopiese Ortodokse Tewahedo Kerk: kanonieke boeke. Die kerk se eie lys plaas Enoch as nommer 14 onder die Ou-Testamentiese boeke. Die aanhaling is ’n kort uittreksel uit die verduidelikende paragraaf; die kanonieke lys is die direkte getuienis vir die boek se status in hierdie tradisie. Lees die bron.
Presiese aanhaling uit die gekoppelde Engelse teks: “Among these books is the book of Enoch which throws so much light on Jewish thought”
Plek in bron: The Holy Books → A. The Holy Books of the Old Testament → nommer 14: Enoch.
