Openbaring en wêreldbeskouing: Deur watter bril lees jy?

Niemand lees die Bybel sonder ’n bril nie. Ons almal bring ’n wêreldbeskouing saam: ’n stel aannames oor God, die wêreld, geskiedenis, politiek, wetenskap, die bonatuurlike en die toekoms. Hierdie bril bepaal watter besonderhede ons dadelik raaksien, watter vrae ons vra en watter verklarings vir ons vanselfsprekend klink.

Dit is besonder belangrik wanneer ons Openbaring lees. Ons leef byna tweeduisend jaar ná die eerste lesers, in ’n wêreld van nasionale state, digitale tegnologie, moderne ekonomieë en wêreldwye nuus. As ons nie bewus is van die afstand tussen hulle wêreld en ons s’n nie, kan ons maklik ons eie tyd in elke simbool teruglees.

Wat is ’n wêreldbeskouing?

’n Wêreldbeskouing is die groter verhaal waardeur ons die werklikheid verstaan. Dit beantwoord, dikwels sonder dat ons dit bewustelik formuleer, vrae soos: Wat is uiteindelik werklik? Wie beheer die geskiedenis? Wat is verkeerd met die wêreld? Waar lê ons hoop? Hoe behoort ’n goeie lewe te lyk?

Ons wêreldbeskouing word gevorm deur ons familie, kerk, kultuur, opvoeding, politieke omgewing, boeke, predikers en media. Dit beteken nie dat waarheid onbereikbaar is of dat elke uitleg ewe geldig is nie. Dit beteken wel dat nederigheid nodig is. Ons moet bereid wees om ons eie aannames aan die teks te onderwerp eerder as om die teks net te gebruik om dit te bevestig.

Die gevaar van ’n moderne bril

Moderne Westerse lesers is geneig om tekste sterk individualisties te lees. Ons vra: “Wat beteken hierdie vers vir my persoonlike lewe?” Die eerste Christene het hulleself egter baie meer as deel van ’n familie, stad, volk en geloofsgemeenskap verstaan. Openbaring word aan gemeentes geskryf en roep die hele kerk tot getrouheid.

Ons dink ook maklik in terme van presiese tegniese beskrywings. Wanneer Openbaring van sterre wat val, vreemde wesens en kosmiese tekens praat, probeer sommige lesers dit onmiddellik aan missiele, helikopters, rekenaars of moderne mediese tegnologie koppel. Maar Johannes skryf apokaliptiese literatuur, deurdrenk van Ou-Testamentiese beelde. Sy eerste lesers sou eerder aan Daniël, Eksodus, Esegiël en Jesaja gedink het as aan uitvindings van ons eeu.

Die vraag is dus nie eerste: “Watter moderne toestel lyk soos hierdie beeld?” nie, maar: “Watter Bybelse verhaal of profetiese beeld word hier opgeroep, en wat sou dit vir die sewe gemeentes beteken?”

Stap terug in die wêreld van die eerste lesers

Om ons eie bril tydelik af te haal, moet ons die historiese wêreld van Openbaring leer ken. Die sewe gemeentes het binne die Romeinse Ryk gewoon. Rome het homself aangebied as die bron van vrede, orde en voorspoed. Sy keisers en gode het openbare eer ontvang, en ekonomiese en sosiale lewe kon diep met afgodiese gebruike verweef wees.

Christene moes besluit hoe om getrou aan Jesus te leef wanneer die kultuur rondom hulle ’n ander soort lojaliteit eis. Sommige het vervolging beleef. Ander is verlei deur gemak, rykdom en aanvaarding. Openbaring praat met albei groepe: dié wat onder druk ly en dié wat nie meer besef hoe ver hulle gekompromitteer het nie.

Teen hierdie agtergrond kry beelde soos die dier en Babilon besondere krag. Hulle is nie bloot elemente in ’n toekomstige gruwelverhaal nie; hulle ontbloot hoe politieke, ekonomiese en godsdienstige mag teen God se koninkryk kan saamwerk.

Wanneer een uitleg die enigste moontlikheid word

Baie gelowiges ontmoet Openbaring vir die eerste keer deur een spesifieke eindtydstelsel. Vir sommige is dit futurisme, dikwels gekombineer met dispensasionalisme, ’n bepaalde wegrapingsleer en ’n gedetailleerde tydlyn. Omdat hierdie raamwerk so bekend is, kan dit voel asof dit eenvoudig is wat die Bybel sê en dat alle ander benaderings die teks verdraai.

Futurisme het belangrike insigte. Dit herinner ons dat die geskiedenis na ’n werklike voleinding beweeg, dat Christus sal terugkeer en dat boosheid finaal geoordeel sal word. Die probleem ontstaan nie wanneer ons ’n lens gebruik nie, maar wanneer ons vergeet dat dit ’n lens is.

Christene het ook preteristiese, historisistiese en idealistiese benaderings ontwikkel. Elkeen beklemtoon vrae wat ’n uitsluitlik futuristiese lees soms miskyk: Wat het die boek vir die eerste gemeentes beteken? Hoe spreek dit tot die hele kerkgeskiedenis? Watter geestelike patrone herhaal in elke geslag?

Vier lense, een teks

Die vier hooflense kan as vier vertrekvrae opgesom word:

Preteristies: Hoe het die visioene verband gehou met die eerste-eeuse wêreld van Rome en vroeë vervolging?
Historisisties: Hoe kan Openbaring die ontvouing van die kerkgeskiedenis beskryf?
Futuristies: Watter gedeeltes wys na gebeurtenisse rondom Christus se wederkoms en die finale voleinding?
Idealisties: Watter herhalende patrone van afgodiese mag, vervolging, getuienis en oorwinning word uitgebeeld?

Ons hoef nie voor te gee dat alle verklarings ewe oortuigend is nie. Ons moet elke aanspraak aan die teks, die historiese konteks en die geheel van die Skrif toets. Maar om die ander lense eerlik te verstaan, help ons om ons blinde kolle raak te sien.

Hoe lees ’n mens selfbewus?

Begin deur jou eie aannames te benoem. Watter eindtydleer het jy eerste gehoor? Watter boeke, films of predikers het jou prentjie gevorm? Is jou belangstelling in Openbaring deur hoop, vrees, nuuskierigheid of politieke bekommernis aangevuur?

Lees daarna die teks soos ’n brief aan die sewe gemeentes. Let op wat Jesus prys, veroordeel en belowe. Soek die Ou-Testamentiese agtergrond van die simbole. Vergelyk verskillende verantwoordelike uitlegte en vra watter een die meeste besonderhede van die teks verklaar sonder om spekulasie af te dwing.

Bo alles, vra wat die boek van die kerk verlang. Openbaring se doel is nie net dat ons ’n korrekte diagram teken nie. Dit wil ons leer om die Lam te aanbid, Babilon se verleiding te weerstaan, onder druk te volhard en getrou te getuig.

Die bril wat Openbaring self vir ons gee

Uiteindelik wil Openbaring nie net hê ons moet ons bril afhaal nie; dit gee vir ons ’n nuwe bril. Dit leer ons om die wêreld vanuit die hemelse troonkamer te sien. Aardse ryke wat permanent lyk, is tydelik. Mag wat indrukwekkend lyk, kan dierlik wees. ’n Kerk wat swak en vervolg voorkom, kan in God se oë deur die Lam oorwin.

Die belangrikste wêreldbeskoulike belydenis van die boek is eenvoudig: Jesus is Here. Daardie waarheid verander hoe ons politiek, ekonomie, lyding, sukses en die toekoms verstaan.

Kyk die video

Hierdie video verduidelik hoe ons denkbeeldige bril ons verstaan van Openbaring beïnvloed en waarom ons moet terugstap in die wêreld van die eerste lesers.